Piazzolla - człowiek, który zrewolucjonizował tango

 

Marianna Dąbek

 

       „Jestem człowiekiem tanga. Moja muzyka zmusza do myślenia: tych, którzy kochają tango i tych, którzy kochają dobrą muzykę.”

                                                                      Astor Piazzolla

 

       Astor Piazzolla. Rewolucjonista tanga, genialny bandoneonista, kompozytor i aranżer, twórca nowego gatunku i stylu - tango nuevo, eksperymentator, autor dzieł solowych, kameralnych, orkiestrowych, muzyki teatralnej, baletowej i filmowej, człowiek o wielkiej życiowej energii i pasji tworzenia. Postać, która swym dziełem i osobowością na zawsze wzbogaciła cały świat muzyki i znacząco wpłynęła na wielu innych twórców należących zarówno do kręgów muzyki poważnej jak i np. jazzowej.

Jego dzieło i historia życia wciąż pozostają żywe i wywołują gorące dyskusje w kręgach miłośników tanga, jazzu czy tzw. muzyki poważnej.

 

       Dla twórczości Astora Piazzolli i jego polskich miłośników ostatnie dwa lata były bardzo dobrym czasem, bowiem na naszym rynku wydawniczym ukazały się wreszcie długo oczekiwane tłumaczenia dwóch książek o życiu i dziele tego genialnego bandoneonisty, kompozytora i aranżera.

       W listopadzie 2006 roku w Wydawnictwie Zysk i S-ka ukazała się biografia Le Grand Tango. Życie i muzyka Astora Piazzolli autorstwa Maríi Susany Azzi i Simona Colliera (ze wstępem Yo – Yo Ma), natomiast 17 października tego roku swą premierę miała książka Natalio Gorina Astor Piazzolla. Moja historia (Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA).

      Autorzy tych jakże cennych pozycji, zajmują bardzo ważne miejsce w świecie wiedzy o kulturze i historii Ameryki Łacińskiej. 

Nieżyjący już niestety Natalio Gorin (ur. 1940 r. w Buenos Aires, zm. 2006 r. tamże) był dziennikarzem (wicedyrektorem czasopisma El Gráfico i korespondentem dziennika La Razón), miłośnikiem tanga, przyjacielem Astora Piazzolli. Jego książka – autobiografia  Astor Piazzolla – A mañera de memorias ukazała się po raz pierwszy w 1991 r., natomiast jej ostateczna, poszerzona wersja pt. Astor Piazzolla. Memorias opublikowana została w r. 2002 i to właśnie jej tłumaczenie ukazało się na polskim rynku wydawniczym.

Wydaną po raz pierwszy w 2000 r. biografię Astora Piazzolli napisali historycy i antropolodzy tanga argentyńskiego: María Susana Azzi (ur. 1952 r. w Buenos Aires) - autorka książek i artykułów o tangu, pełniąca m.in. funkcję członka zarządu Fundación Astor Piazzolla oraz Simon Collier (1938 – 2003) – znawca i pasjonat tanga, profesor historii w Vanderbilt University, autor książek o Ameryce Łacińskiej i historii tanga.

 

Dwie książki – dwa obrazy

 

       Walorem obydwu książek jest fakt, iż różnią się one między sobą.

Wspaniały wywiad przeprowadzony z Piazzollą przez Natalio Gorina w 1990 r., stanowi pierwszą – autobiograficzną część jego opowieści. Bardzo osobisty ton, w którym przedstawiona jest historia Piazzolli, wynika z serdecznych, przyjacielskich kontaktów autora z genialnym bandoneonistą, które trwały nieprzerwanie od roku 1971 aż do śmierci kompozytora w roku 1992.

Książka Azzi i Colliera jest potoczystą, bardzo rzetelną, wspaniale odzwierciedlającą szalone życie Piazzolli, biografią. Mimo że autorzy nie znali osobiście kompozytora (Collier spotkał go w swym życiu tylko raz), udało im się stworzyć świetną, pełną bezcennych informacji książkę, dzięki której widzimy zarówno muzyka, kompozytora i aranżera, jak i człowieka.

      W obydwu pozycjach (szczególnie w Le Grand Tango) znakomicie nakreślone zostały

poszczególne etapy w artystycznym życiu Piazzolli – jego twórcza ewolucja począwszy od

współpracy z Aníbalem Troilo, poprzez oktet, kwintety, nonet, aż do sekstetu i

występów z zespołami z kręgu muzyki współczesnej i klasycznej (m.in. Kronos Quartet).

      Książki te, a zwłaszcza biografia autorstwa Azzi i Colliera, są również źródłem wielu informacji na temat sytuacji społeczno – polityczno – kulturalnej Argentyny od lat 20 do 90, przy jednoczesnym przedstawieniu wydarzeń z innych części świata, do których w związku z koncertami podróżował Astor Piazzolla.

Na tle historii Argentyny autorzy wspaniale ukazują historię tanga i nieustanne konflikty między zwolennikami jego tradycyjnej i nowoczesnej formy (m.in. słynne dyskusje a nawet bójki między piazzollistami i antypiazzolistami).

       Interesujące są konstrukcje obydwu biografii.

 Zbudowane w trzech częściach Le Grand Tango ukazuje w rozdziale pierwszym (Walka) pięćdziesiąt dwa lata życia Piazzolli i (mimo wielu trudności) jego uporczywe realizowanie swych wizji artystycznych bez względu na wrogie często reakcje publiczności i krytyki (przede wszystkim w Argentynie).

Część druga jest opowieścią o Astorze jako człowieku i jego osobowości oraz kompozytorze, bandoneoniście, bandliderze, natomiast rozdział Sława, przedstawia ostatni etap życia – osiągnięcie sukcesu przy jednoczesnym dalszym rozwoju artystycznym, zrozumieniu jego dzieła (choć wciąż nie wszędzie) i tragiczny koniec życia.

Natalio Gorin trzonem swej książki uczynił pamiętny wywiad jakiego Piazzolla udzielił mu w ciągu trzech dni marca 1990 r. w swym domu w Punta del Este w Urugwaju.

Ta autobiograficzna część jest doprawdy wzruszająca, gdyż opowiedziana słowami samego twórcy i to na kilka miesięcy przed tragedią – zawałem mózgu, którego Piazzolla doznał w Paryżu 4 sierpnia 1990 r. i po którym nie powrócił już do zdrowia.

Apendyks – druga część historii, stanowi podsumowanie dokonań artysty ze szczególnym uwzględnieniem punktów zwrotnych w jego karierze.

Bardzo cenne są zawarte w rozdziale Tenteto wypowiedzi muzyków, współpracowników, przyjaciół i znajomych wielkiego bandoneonisty. Swoje wspomnienia o Piazzolli jako twórcy i człowieku przedstawiają czytelnikom m.in.: wibrafonista jazzowy Gary Burton, legendarny tancerz tanga Juan Carlos Copes, pisarz i poeta tanga Horacio Ferrer, gitarzysta Óscar López Ruiz, aktorka, piosenkarka i tancerka Egle Martin i muzyk, kompozytor, syn Piazzolli - Daniel Piazzolla.

Dzieło Gorina zawiera również ciekawą część poświeconą bandoneonowi - Szalony bandoneon oraz cenne dodatki: m.in. spis muzyków, którzy współpracowali z Piazzollą i wybraną dyskografię.

       Ponadto książki składają się z setek cytatów zaczerpniętych z innych wydawnictw poświęconych Piazzolli oraz zebranych przez autorów wycinków prasowych.

       Obie pozycje są pięknie wydane, a dodatkowy walor to dziesiątki wspaniałych, nigdy dotąd nie publikowanych w Polsce zdjęć. Książka Gorina zawiera również świetnie wkomponowane w całość fragmenty rękopisów Piazzolli.

       Niestety w Grand Tangu rażą dziesiątki literówek oraz błędy w tłumaczeniu niektórych terminów muzycznych: czytamy np., że Daniel – syn Piazzolli, grał w zespole swego ojca - Okteto Electrónico na …  syntetyzerze.

 

Świat Astora Piazzolli

 

 „Wierzę w awangardę, wolność, rewolucję”.

                                             Astor Piazzolla w „La Semana”, 21.07.1983

      

        Muzyka Piazzolli wyrosła z Buenos Aires, z fascynacji tangiem i zarazem chęci jego odnowy poprzez otwartość na inne style, gatunki muzyczne, nowe brzmienia.

Kochał jazz, muzykę współczesną, interesował się również rockiem i muzyką elektroniczną.

Z tej otwartości narodziło się jego  nuevo tango.

       Jakim człowiekiem był Astor Piazzolla? Jak grał? W jaki sposób komponował? Jaki był jego bandoneon? Jakie były jego miłości poza muzyką?

Odpowiedzi na te pytania odnaleźć można zarówno w Le Grand Tango Azzi i Colliera jak i we wzruszającej książce Natalio Gorina.

Czego dowiadujemy się o tym genialnym artyście?

Piazzolla ukazany jest przez trzech autorów jako twórca nieustannie rozwijający się, pogłębiający wiedzę muzyczną, doskonalący siebie, przekonany o wartości swej muzyki i uporczywie dążący do urzeczywistnienia wszystkich swych planów i marzeń, a zarazem nie wahający się pomóc innym utalentowanym artystom (historia młodego bandoneonisty Rodolfo Mederosa).

Autorzy zwracają również uwagę na mroczne zakamarki jego charakteru (wspominają o nich znajomi i przyjaciele Piazzolli) prowadzące do wielu konfliktów.

       Książkom nie brak bardzo zabawnych momentów.

Świetnie przedstawiają one barwny humor i niezwykłe pozamuzyczne pasje Piazzolli: m.in. polowania na rekiny, miłość do szybkich samochodów i gotowanie.

      

      Czy możliwe jest ukazanie na 600 stronach osobowości tak barwnej jak Astor Piazzolla?

Trudno to uczynić, jednak sądzę, że autorom udało się oddać niezwykle barwny świat sztuki Piazzolli i jego szalone, toczące się w nieustannym pędzie życie. Komponowana i wykonywana przez niego muzyka, wieczne podróże, wspaniałe zespoły, które z pasją tworzył i z którymi koncertował na całym świecie, a także historie setek ludzi, zarówno tych, którzy go znali i otaczali, jak również tych, którzy kochali, bądź z uporem krytykowali jego muzykę -  oto historia Piazzolli.

Można ją poznać zarówno dzięki Maríi Susanie Azzi oraz Simonowi Collierowi, jak i Natalio Gorinowi.